Gevel stralen: welke methode, welk straalmiddel en wat kost het?

Een gevel stralen gaat vaker mis dan goed. Niet omdat het moeilijk is, maar omdat te veel mensen met een te agressief middel op een te gevoelige steen beginnen. Het resultaat is een gevel die schoon is, maar zijn beschermlaag kwijt en die daarna sneller vervuilt en vocht opneemt dan daarvoor. Deze schade is onomkeerbaar.

In dit artikel lees je wanneer stralen de juiste keuze is, welke techniek en welk straalmiddel bij welke gevel horen, wat het kost, en waarom stralen met zand allang niet meer mag.

Kort antwoord

Gevel stralen is het reinigen van metselwerk, beton of natuursteen door onder druk een straalmiddel op het oppervlak te blazen. Voor gevels gebruik je een zacht, fijn straalmiddel en zo laag mogelijke druk: nooit zand. Voor kwetsbare of historische gevels is natstralen (vochtstralen) de veiligste methode: het werkt stofvrij en is beter te doseren. Bij grondig gevelherstel straal je eerst en voeg je daarna opnieuw, want stralen tast oud voegwerk vrijwel altijd aan.

Wat is gevel stralen precies?

Bij gevel stralen wordt een straalmiddel met perslucht tegen het oppervlak geblazen. Door de inslag laten vuil, algen, verf, graffiti en oude coatings los. Anders dan bij het stralen van staal is het doel hier niet om een ruw profiel achter te laten. Bij een gevel wil je juist zo min mogelijk van de steen zelf wegnemen.

Dat verschil is de kern van bijna elke fout die op gevels wordt gemaakt.

"Bij staal wil je materiaal wegnemen en een profiel achterlaten. Bij een gevel wil je precies het tegenovergestelde: alleen de vervuiling eraf, en de steen zelf onaangetast. Wie met een straalmiddel voor staal een gevel te lijf gaat, blaast de gesinterde huid van de baksteen weg. Die komt nooit meer terug."

— Sven Boonk, expert in straalmiddelen en straalinstallaties bij Holland Mineraal

Wanneer straal je een gevel en wanneer niet?

Stralen is niet altijd het juiste antwoord. Soms volstaat een zachtere reiniging, en soms is de gevel er simpelweg niet geschikt voor.

Kies stralen wanneer

• er oude verf, coating of graffiti op de gevel zit die er volledig af moet;
• de vervuiling diep in het oppervlak zit en niet met wassen loskomt;
• de gevel daarna wordt gecoat, geïmpregneerd of opnieuw gevoegd;
• het om beton, kalkzandsteen of hardgebakken baksteen gaat.

Wees terughoudend of straal niet wanneer

• het om zachte, poreuze of handvormbaksteen gaat;
• de gevel monumentaal of historisch is (vraag altijd eerst advies en check de vergunningsplicht);
• het voegwerk al los zit — dan straal je het er hoe dan ook uit;
• alleen lichte algen of groene aanslag het probleem zijn. Dan is stralen te zwaar geschut.

Beslisregel: kun je met je nagel korrels uit de steen krabben, dan is de steen te zacht om droog te stralen. Kies dan natstralen op lage druk, of straal helemaal niet.

Droog stralen, natstralen of luchtgommen?

Er zijn drie manieren om een gevel te stralen. Ze verschillen in agressiviteit, stofontwikkeling en geschiktheid.

Kies natstralen als je in een bewoonde omgeving werkt of met een gevoelige gevel te maken hebt. Het water bindt het stof direct, waardoor je zonder stofwolk werkt en de omgeving schoon blijft. Met een nevel-jet straalpijp zet je een bestaande straalinstallatie eenvoudig om naar stofvrij natstralen.

Gaat het om extreem gevoelig werk, dan is luchtgommen de zachtste optie. Twijfel je welke techniek bij jouw situatie past, dan helpt ons overzicht welke straaltechniek je wanneer gebruikt je verder.

Stralen met zand mag niet meer

Wie "gevel zandstralen" zoekt, bedoelt tegenwoordig iets anders dan wat de term zegt. Stralen met kwartshoudend zand is in Nederland verboden. De reden is de fijne kwartsstof die vrijkomt: die veroorzaakt silicose, een ongeneeslijke longziekte.

De term "zandstralen" is als spreektaal blijven hangen, maar er wordt met alternatieve straalmiddelen gewerkt. Waarom dat zo is en welke middelen wél mogen, lees je in ons artikel over alternatieven voor zandstralen. Meer over de wettelijke kaders rond kwartsstof vind je bij het Arboportaal.

Welk straalmiddel kies je voor een gevel?

Voor gevels geldt: hoe zachter en fijner het middel, hoe meer controle je houdt. Grovere korrels werken ruwer en agressiever; fijnere korrels werken gecontroleerder en netter. De juiste keuze hangt af van de ondergrond en van wat eraf moet.

Provine is ons straalmiddel voor gevels, beton en gevoelige ondergronden, en wordt ook gebruikt voor het verwijderen van graffiti. Werk je aan beton, kijk dan ook op onze pagina over beton stralen. Wil je een breder overzicht van alle opties, bekijk dan het volledige assortiment straalgrit of lees onze keuzehulp voor het juiste straalmiddel.

Maak altijd eerst een testvlak

Dit is de belangrijkste stap, en tegelijk de stap die het vaakst wordt overgeslagen. Straal op een onopvallende plek — bijvoorbeeld achter een regenpijp of laag bij de grond — een vlak van ongeveer een halve vierkante meter. Beoordeel het resultaat pas als het droog is, want een natte gevel oogt altijd schoner dan hij is.

Kijk daarbij naar drie dingen: is het vuil weg, is de steen intact gebleven, en is de kleur gelijkmatig? Pas als alle drie kloppen, ga je door met de rest van de gevel.

"Een testvlak kost je twintig minuten. Het overslaan ervan kost je soms een hele gevel. En anders dan bij staal kun je een beschadigde baksteen niet even opnieuw stralen om het recht te zetten: die schade is definitief."

— Sven Boonk, expert in straalmiddelen en straalinstallaties bij Holland Mineraal

Gevel stralen en voegen: waarom die twee samengaan

Stralen en opnieuw voegen worden vaak in één adem genoemd, en dat is niet toevallig. Stralen tast oud, verweerd voegwerk vrijwel altijd aan. Zacht of uitgesleten voegwerk spoelt tijdens het stralen deels weg, waardoor je na het reinigen open voegen overhoudt.

Dat is geen probleem, maar een gegeven waar je vooraf rekening mee houdt. De juiste volgorde is:

1. Testvlak maken en methode bepalen.
2. Gevel stralen en volledig laten drogen.
3. Loszittend voegwerk uithakken.
4. Opnieuw voegen met een mortel die past bij de steen.
5. Eventueel impregneren tegen vochtopname.

Is je voegwerk nog volledig gaaf en hard, dan kun je met natstralen op lage druk vaak reinigen zonder het voegwerk te beschadigen. Ook dat toets je op je testvlak.

Wat kost gevel stralen?

De kosten hangen af van de oppervlakte, de bereikbaarheid (steiger of hoogwerker), de mate van vervuiling en de vraag of er ook gevoegd moet worden. Hieronder staan richtbedragen om een gevoel te krijgen; vraag altijd een offerte op maat aan.

Let op de verborgen kostenposten. Steigerwerk, afdekken van kozijnen en beplanting, en de afvoer van straalstof en vervuiling worden bij zelf doen structureel onderschat. Reken die mee voordat je zelf-doen tegen uitbesteden afweegt.

Vuistregel: één gevel, één keer? Uitbesteden of huren. Meerdere panden of terugkerend onderhoud? Dan verdient eigen apparatuur zich snel terug.

Zelf stralen, huren of uitbesteden?

Voor een eenmalige klus aan één gevel is uitbesteden meestal het verstandigst: een gespecialiseerd bedrijf heeft de apparatuur, de ervaring en de afzuiging al staan. Wil je het zelf doen, dan kun je straalapparatuur huren. Straal je vaker, dan is een eigen straalketel een investering die zich terugbetaalt.

Onderschat de compressorcapaciteit niet. Een straalketel is niets waard zonder voldoende lucht, en juist dáár loopt het bij zelfbouwoplossingen mis. Vraag ons vooraf om advies over de combinatie ketel, nozzle en compressor: dan weet je zeker dat je opstelling klopt.

Veilig werken: stof, buren en PBM

Gevelstralen produceert stof, en dat stof waait verder dan je denkt. Neem daarom altijd de volgende maatregelen:

• Draag een straalhelm met schone luchttoevoer, geen simpel stofmasker.
• Dek kozijnen, glas, beplanting en auto's van de buren af.
• Werk stofvrij met natstralen zodra er bewoning of verkeer in de buurt is.
• Vang het afgewerkte straalmiddel en de vervuiling op en voer ze correct af.
• Informeer je buren vooraf. Dat scheelt klachten en discussie achteraf.

De zes fouten die je gevel ruïneren

1. Geen testvlak maken. Je ontdekt de schade dan pas als de hele gevel gedaan is.
2. Een straalmiddel voor staal gebruiken. Te hard en te scherp; het vreet de steenhuid weg.
3. Te hoge druk. Sneller klaar, maar je blaast poriën open die daarna vocht opzuigen.
4. Beoordelen terwijl de gevel nat is. Nat oogt altijd schoner. Wacht tot hij droog is.
5. Voegwerk vergeten in te calculeren. Je houdt open voegen over en het budget klopt niet meer.
6. Niet impregneren of beschermen na afloop. Een gestraalde gevel is opener en vervuilt sneller.

Veelgestelde vragen over gevel stralen

Mag je een gevel zandstralen?

Niet met zand. Stralen met kwartshoudend zand is verboden vanwege het risico op silicose. Er wordt gewerkt met alternatieve, veilige straalmiddelen; de term "zandstralen" is alleen als spreektaal blijven bestaan.

Beschadigt stralen mijn baksteen?

Dat kan, als je te hard, te scherp of met te veel druk werkt. Bij het juiste straalmiddel, lage druk en een vooraf gemaakt testvlak blijft de steen intact.

Wat is het verschil tussen droog stralen en natstralen?

Bij natstralen wordt water aan de straal toegevoegd. Dat bindt het stof, maakt de behandeling zachter en beter doseerbaar, en is daarom de veiligste keuze voor gevoelige gevels en bewoonde omgevingen.

Is torbo stralen hetzelfde als natstralen?

Torbo is een merknaam die in de praktijk als soortnaam voor vochtstralen wordt gebruikt. Het principe — perslucht, straalmiddel en water in één straal — is hetzelfde als bij natstralen.

Moet ik na het stralen opnieuw voegen?

Meestal wel. Stralen tast verweerd voegwerk aan. Is het voegwerk nog hard en gaaf, dan kan natstralen op lage druk het soms sparen. Toets dit altijd op een testvlak.

Welk straalmiddel is geschikt voor een gevel?

Een zacht, fijn mineraal straalmiddel zoals Provine. Gebruik nooit een hard, hoekig middel dat bedoeld is voor staal.

Hoe voorkom ik stofoverlast bij de buren?

Werk met natstralen. Het water bindt het stof direct aan de bron, waardoor er nauwelijks stofwolk ontstaat. Dek daarnaast omliggende objecten af.

Kan ik graffiti van een gevel stralen?

Ja. Met een zacht straalmiddel en bij voorkeur natstralen verwijder je graffiti zonder de verf in de steen te "branden" of een schaduw achter te laten.

Kan ik zelf een gevel stralen?

Technisch kan het, mits je over een straalketel, voldoende compressorcapaciteit en de juiste beschermingsmiddelen beschikt. Voor één gevel is uitbesteden of huren meestal verstandiger.

Wat kost gevel stralen per m²?

Dat hangt af van oppervlakte, bereikbaarheid, vervuiling en of er gevoegd moet worden. Steiger- en afvoerkosten worden vaak vergeten. Vraag een offerte op maat aan voor een reëel beeld.

Advies over jouw gevel?

Elke gevel is anders. Het verschil tussen een schitterend resultaat en onherstelbare schade zit in het juiste straalmiddel, de juiste druk en de juiste techniek. Met meer dan 45 jaar ervaring en duizenden klanten denken onze straalexperts graag met je mee — over het middel, de apparatuur en de aanpak.

Vraag advies aan onze specialisten

Dit artikel is inhoudelijk gecontroleerd door Sven Boonk, expert in straalmiddelen en straalinstallaties bij Holland Mineraal.